Çocuk değil aile önemli

Çevremde evlat edinmek isteyenlerin sayısı her geçen gün artıyor. Çocuk sahibi olamayan çiftler, yaşı ilerlemiş bekarlar, boşanmış ve aşka inancını kaybetmiş kadınlar, kendi genlerinin peşinde koşmanın saçma olduğunu düşünen genç aşıklar... Var da var. Ama kimse bu işin nasıl yapılacağını bilmiyor. İnternette karşılarına çıkan ve hukuk dilinde yazılmış yasalar iyice kafaları karıştırıyor.

Haitili çocukların Türkiye’ye geleceği haberinden sonra SHÇEK’in telefonları kilitlenince “Tamam” dedim. “Bu konuya aydınlığa kavuşturmanın tam zamanı.” Sizler için Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürü İsmail Barış’la konuştum. Bir sordum, bin “Ah” işittim. “Vallahi bürokrasi, mürokrasi yok. Türkiye, dünya üzerinde evlat edinme işleminin en kolay işlediği ülkelerden biridir” dedi ve başladı anlatmaya... Buyurun, okuyalım.

Başımıza silah dayasanız bile torpil yapmayız

* Diyelim ki evlat edinmek istiyorum. Ne yapmalıyım?

Yaşadığınız ilin SHÇEK İl Müdürlüğü’ne eşinizle birlikte başvuruda bulunmalısınız. Orada görevliler size evlat edinmenin sosyal ve hukuki sonuçları hakkında bilgi verecek. Sonra ilk görüşme formunu dolduracaksınız. Tüm yükümlülükleri kabul ve taahhüt ettikten sonra sizden gerekli belgeleri isteyecekler.

* Hangi belgeler?

Nüfus kayıt örneği, silinmiş kayıtlar da dahil sabıka kayıtları, mal varlığı, gelir ve öğrenim durumuyla ilgili belgeler, sürekli bakımı gerektiren bir hastalığınızın bulunmadığına, ayrıca alkol veya uyuşturucu madde bağımlısı olmadığınıza dair sağlık raporu... Bunları başvuru tarihinden en geç iki ay sonra teslim etmelisiniz.

* Sonra?

Sonra başvuruların inceleme süresi bir-iki ay içinde başlar. Nadiren 6 ayı bulur. Önce eviniz ve yaşam koşullarınız incelenir. Sizinle evlat edinmek isteme nedeniniz ve ona nasıl bakmayı düşündüğünüz konusunda mülakat yapılır. Sonra gizli araştırma yapılır. Kimsiniz, ne iş yapıyorsunuz, komşularınız, iş arkadaşlarınız sizin hakkınızda neler söylüyor...

İstanbul’da başvuru sayısı çok, 5-10 yıl bekleyenler oluyor

* Tüm sınavlardan geçer not aldım diyelim. Sonra?

Sıraya alınıyorsunuz.

* Ne sırası? Gidip bir Çocuk Esirgeme Kurumu’na “Ben bu çocuğu istiyorum” diyemiyor muyum?

Hayır tabii ki. Ancak, “Kız istiyorum, 0-2 yaş arası istiyorum” gibi kriterler belirliyorsunuz.

* Peki sıraya da girdim...

Şimdi siz İstanbul’da yaşıyorsunuz. İstanbul’da maalesef başvuru sayısı çok. 5-10 yıl bekleyenler oluyor. Tabii bu ne istediğinize de bağlı.

* Nasıl yani?

Şöyle ki ülkemizde herkes bebek ve buluntu çocuk evlat edinmek istiyor. Yani camii avlusuna terkedilmiş, anası babası bilinmeyen... Türkiye’de her yıl 400-600 arası böyle çocuk oluyor. Onlar da hemen sıradaki isimlere evlatlık veriliyor. Ama 5 yaşın üstünde bir çocuk evlat edinmek isterseniz, sıranız daha çabuk gelebilir.

Hiçbir aile ana-babası bilinen çocuğu evlat edinmek istemiyor

* Çocuk Esirgeme Kurumları’ndaki kimsesiz çocukları, kimse evlat edinmek istemiyor mu yani?

Kurumlarımızda 10 bin çocuk var. Sanılanın aksine o çocukların yüzde 95’i kimsesiz değil. Çoğunun anası, babası var. Ailelerinin bakım güçleri olmadığı için burada bakılıyorlar. Ve hemen hemen hiçbiri çocuğunu evlatlık vermek istemiyor.

* Diyelim ki vermek istiyor aile...

Bu durumda da, hemen hemen hiçbir aile, anası babası bilinen çocuk evlat edinmek istemiyor. Başlarına dert almaktan korkuyorlar. Haklılar da...

* Niye? Adam nüfusuna geçirmiş, bakmış, okutmuş. Öz anne ve babanın 5 yıl sonra “Çocuğumu geri almak istiyorum” diye ortaya çıkma hakkı var mı?

Var. Mahkemeye başvurabilir. Mahkeme kararı sonucu belirler.

* Peki çocuğun izini nereden bulacaklar ki? Bu kayıtlar gizli herhalde.

Elbette gizli. Ama avukat tutup, dedektif tutup kendi imkanlarıyla bulabilirler. Olmayacak şey değil. Hiçbir aile de bu riski almak istemiyor.

* E cami avlusunda bulunan çocuk için de aynı şey geçerli değil mi? Onu da ailesi, yıllar sonra bulabilir.

Orası öyle. Olay yine mahkemeye intikal eder. Ama bu artık onbinde bir olacak bir şeydir. Ve mahkemeden de öz aile lehine karar çıkması pek beklenemez. Yine de evlat edinen aile için yıpratıcı bir süreçtir.

Çocuk nüfusunuza geçmeden önce 1 yıllık sözleşme yapılıyor

* Niye bulunduğumuz ile göre başvuru yapılıyor? Ben niye Mardinli bir çocuk evlat edinemiyorum?

Diyelim ki Mardin’de bir bebek bulundu ve orada evlat edinmek isteyen aile yok. Zaten hemen en çok başvuru olan ile, yani İstanbul’a yöneliyoruz. Açıkçası böyle takibi ve kontrolü daha kolay oluyor. Ama müracaatlara göre Türkiye sıralaması yapmayı da düşünüyoruz.

* Peki evlat edindim diyelim. “Ben bu işi kıvıramıyorum. Vazgeçmek istiyorum” deme şansım var mı?

Çocuk sizin nüfusunuza geçmeden önce 1 yıllık sözleşme yapılıyor zaten. Uyum sağlarsanız, bir yılın sonunda evlat edinebiliyorsunuz. Sağlayamazsanız, çocuğu geri alıyoruz. Ama diyelim ki çocuğu nüfusa geçirdikten sonra vazgeçmek istediniz, yine mahkemeye başvuruyorsunuz. Mahkeme lehinizde karar verirse, çocuğu yine geri alıyoruz.

* Siz denetliyor musunuz bu sürede?

Tabii, siz istediğiniz kadar “Çok mutluyuz” deyin. Eğer o çocuğun o evde bakılmadığını, psikolojisinin bozulduğunu veya şiddet gördüğünü anlıyorsak, hemen geri alıyoruz.

Yurt dışından evlat edinmek isteyenlerin işi çok zor

* Yurt dışında yaşasaydım, Türkiye’den çocuk evlat edinebilir miydim?

Evet ama zor. Yaşamış olduğunuz ülkenin Sosyal Hizmetleri’ne başvuru yapmanız gerekiyor. Uygun bir adaysanız, siz de sıraya alınıyorsunuz. Ama bu farklı bir sıra. Türkiye’de yaşayan ve o çocuğu evlat edinecek hiç kimse yoksa, sıra size geliyor.

* Ya Türkiye’de yaşayan yabancı olsaydım.

Aynı şekilde. Orada da çocuğun dil ve kültürel olarak yakınlığı dikkate alınarak, önce sıradaki tüm Türk ailelere soruluyor.

* Türkiye’de kaç aile sırada bekliyor?

3 bin civarındaydı. Bu yıl 1400’e düştü.

* Kaç çocuk evlat edinilmeyi bekliyor?

Hiç.

* Geçen yıl kaç çocuk evlatlık verdiniz?

650.

Ünlü birinin “evlat ediniyorum” diye açıklama yapması bir suçtur!

* Peki çok nüfuslu biriyim bu ülkede. Bakanım, ünlü bir artistim. Bana torpil yapmaz mısınız?

Vallahi ne isterseniz olun. Başımıza silah dayasanız yapılmaz. Zaten yaşıyoruz böyle şeyler. “Milletvekiliyim, evlatlık istiyorum” diyen oldu. Ama herkese aynı şeyi söylüyoruz. Sı-ra! Sonra mahkeme kararı. Bunlar olmadan bu ülkede hiç kimse evlat edinemez. SHÇEK Türkiye’nin en iyi çalışan kurumlarından biridir.

* Tam tersi bir intibanız var ama insanların üzerinde.

Bu basının suçu. Haber yaparken sorgulamıyorlar. Herkes sansasyon peşinde...

* Mesela...

Mesela biz burada suç mağduru veya suça itilmiş çocuklara da bakmakla yükümlüyüz. Diyelim ki fuhuş yapan küçük bir kız burada bakıma alınıyor. Bu kız uyum sağlayamayıp kaçabiliyor ve yaptığı işe geri dönebiliyor. Gazetede çıkan haber şu oluyor: “SHÇEK’ten kaçtı, fahişe oldu.”

* E peki nasıl kaçabiliyor ki? Devlet koruması altında değil mi bu çocuklar?

Niye kaçmasın, burası hapishane değil ki. Açık bir kurum. Buradaki çocuklarımızın çoğu sabah okula gider, okul bitince buraya döner. Okula giden çocuğunuz eve dönmezse ne yaparsınız?

* Polisi ararım.

E, biz de öyle yapıyoruz. Bakın SHÇEK altında çocuk, yaşlı, özürlü, kadın ve aile, toplum kurumları derken 50 bin insan barınıyor. 50 bin kişilik bir şehir gibi düşünün burayı. İnceleme yapılmadan çıkan haberler, kurumun reytingini düşürüyor. Sonra bunun cezasını burada yaşayanlar çekiyor.

* Nasıl?

Çocuğumuz burada büyümüş, güzelce okumuş, meslek sahibi olmuş. Bir kızı seviyor. Babası vermiyor, mesela. “Aa yurtta büyüdüysen olmaz” diyor. Ya da iş bulamıyor. Yazık değil mi bu gençlere. Sizin vasıtanızla, basının kurumumuzla ilgili haber yaparken daha dikkatli olmasını rica ediyorum.

* E peki hiç gerçek skandal olmuyor mu? Her yazılan yalan mı?

Öncelikle şunu söyleyeyim. Evlat edinme konusu, yasalar gereği gizli bir konudur. Mesela ünlü biri çıkıyor. “Evlat ediniyorum” diye açıklama yapıyor. Bir defa bu suçtur. Kendi kendini çocuğun ortaya çıkabilecek öz ailesine karşı ele vermektir, aynı zamanda. Evet, gerçek skandallar olabiliyor. Baba evlatlığına tecavüz edebiliyor, anne şiddet uygulayabiliyor. Tüm araştırmalara rağmen olabiliyor böyle şeyler. Ama dünyanın her yerinde olabiliyor.

Koruyucu aile olunca çocuğun geri alınma ihtimali var, bu yüzden kimse istemiyor

* Bir de koruyucu aile diye bir şey var. Onun evlat edinmeden farkı ne?

Evlat edinmek, çocuğu kütüğe almak, soyadını vermek demek. Koruyucu aile ise çocuğun kendi kimliğiyle bir ailenin yanında yetiştirilmesi demek.

* Yani anası babası çocuğun nerede kaldığını biliyor.

Evet, evet. Her şey açık. Anne ve babanın yasalarla belirlenmiş sürelerde çocuğunu görme hakkı vardır. Mahkemeye başvurarak, geri alma hakkı da vardır.

* E yıllarca bakıyorsunuz o çocuğa. Yetiştiriyorsunuz. Kim ister böyle bir şey?

Aslında o çocuğun hayatında çok büyük fark yaratır. Ama herkes olaya duygusal yaklaşıyor ve istemiyor zaten. Türkiye’de sadece 1500 koruyucu aile var.

* Peki koruyucu aile çocuğu evlat edinmek isterse ne oluyor?

Anne baba rızası olursa, koruyucu ailenin evlat edinmesi uygundur. Böyle bir durumda sıraya bakılmaz. Çocuğun psikolojisini düşünmek gerek.

Haiti hükümetinden henüz yanıt gelmeden, aileler yarışa girdi

* Haitili çocuklara birçok aile talip olmuş.

Evet, Türkiye’ye Haitili çocukların geleceği haberi çıktıktan sonra binlerce telefon aldık. Bu konuya da hemen açıklık getireyim. Birincisi biz devlet olarak üzerimize düşeni yaptık ve bu çocukların burada bakılabileceğine dair talepte bulunduk. İlk etapta 200-300 çocuğa, sonra 700-800 çocuğa bakabileceğimizi söyledik. Ancak Haiti hükümetinden henüz yanıt gelmedi. Yani ortada fol yok, yumurta yokken, aileler yarışa girdi.

* Peki gelirlerse, onları evlat edinmede bir kolaylık sağlanacak mı?

Önce Haiti hükümetinin bu çocukların evlatlık verilebileceğine dair izin vermesi gerekiyor. Böyle bir şey de yok henüz. Oldu diyelim, bizim yasalarımıza göre değil, Haiti Hükümeti’nin yasalarına göre evlat edinme gerçekleşmelidir.

* Herkes Türkiye’de evlat edinme bürokrasisinin çok ağır işlediğini düşünüyor. Anlattıklarınıza bakılırsa öyle değil.

Değil tabii. Bizim evlat edinecek ailede aradığımız şartlar son derece basit. Ve bu şartlar Lahey sözleşmesine göre belirlenmiştir. Yani yumurta dağıtmıyoruz burada, ya da yavru köpek vermiyoruz. İnsan veriyoruz. Herhalde iyice araştıracağız, emin olacağız. Okuma yazma bilmeyene vermeyeceğiz, kendisi bakıma muhtaç bir aileye vermeyeceğiz.

* Sonuçta bir aile 5-10 yıl bekliyorsa, şikayet etmekte haklı değil midir?

Vallahi biz çocuklara aile arıyoruz. Ailelere çocuk aramıyoruz. Onlar çocuk istiyor diye, yaratacak halimiz yok.

Kimler evlat edinebilir?

İsmail Barış bize, en sade şekliyle Türkiye’de kimlerin evlat edinebileceğini anlattı.

*Bekarsanız, otuz yaşını doldurmuş olmanız gerek.

* Evliyseniz ve yaşınız 30’dan küçükse, beş yıl evli olmanız gerek. Yaşınız 30 ve üzeri ise evlilik süresi dikkate alınmıyor.

* Eşlerden biri, diğerinin çocuğunu evlat edinmek isterse yine en az 30 yaşında olmalı. 30 yaşından küçükse minimum iki sene evli olmalı.

* Evliyseniz ama tek başına evlat edinmek istiyorsanız, eşinizin ayırt etme gücünden yoksun olduğunu veya en az iki yıldır kayıp olduğunu veya en az iki yıldır ayrı yaşadığınızı mahkeme kararıyla kanıtlamanız gerek.

* Evlat edindiğiniz çocuktan en az 18 yaş büyük olmanız gerek.

* Çocukla aranızda en fazla 40 yaş olmalı. Yani 45 yaşındaysanız, ancak 5 yaşında çocuk evlat edinebiliyorsunuz. Bu yaş farkını 45’e çekmek için çalışmalar yapılıyor.

* Evlat edinmenin, evlat edinilecek çocuğun yararına olduğunu göstermeniz gerek.

* Başka çocuklarınız varsa, onların yararlarının hakkaniyete aykırı zedelenmemesi gerektiğine yetkilileri ikna etmeniz gerek.

* Eğer çocuk kimsesiz değilse, ana ve babasının rızası olmalı.

* Çocuk ayırt etme gücüne sahipse, onun da rızası olmalı.

* Vesayet altındaysa, vesayet dairelerinden izni alınmış olmalı.

* Son olarak bir yıl süreyle çocuğa bakıp, eğittikten sonra, evlat edinmek üzere mahkemeye başvurabiliyorsunuz.

Vatan-Bizim Kahve