Çöken ekonomi Esad için büyük risk

Dünyaca ünlü Halep şehrinde oteller bomboş. Suriye para birimi pound çökmüş durumda. İhracatlar dibe vurmuş durumda. Beşar Esad yönetimi, isyanı silah ve para harcayarak bastırma çabasında ancak yakın zamanda parası kalmayacak. İki aylık bir sessizlikten sonra 20 Haziran'da halka seslenen Esad, isyanların devam etmesi durumunda Suriye ekonomisinin çökeceği uyarısında bulundu. Bunlar, üç aydır devam eden ayaklanmaların ardından sendelemeye başlayan liderliğine destek almaya yönelik abartılı ifadeler olabilir. Ancak bu sözlerin doğruluk payı da yok değil. Yıllardır baskıcı yönetim karşılığında halkı zenginleştirmeyi vaat eden bir yönetim iflasın eşiğinde olabilir.

Halep'te yaşayan konfeksiyon atölyesi sahibi Muhammed Zaion, "Bizler iş adamları olarak bir çözüm istiyoruz. Sonsuza dek bekleyemeyiz. Başkan ya krizden çıkmanın bir yolunu bulmalı ya da bu işi başkalarına bırakmalı" diyor. Dünyanın büyük bir bölümü, Suriye'deki isyanları bölgenin en otoriter yönetimlerinden birinin sert baskılarına verilen bir tepki olarak gösteriyor. Ama isyanlarda ekonominin oynadığı rol de yadırganamaz. Son yedi yıldır gıda ve yakıt yardımlarını kesen piyasa reformları öfke yarattı. Kırsalda yaşayan 1,5 milyon insanı yeterli iş imkânı bulunmayan şehirlere iten bir kuraklık afetiyse tüm bunlara tuz biber ekti. Ayaklanmaların başladığı Mart ortasından beri, ekonomideki kötü gidişattan en çok turizm etkilendi.

Ekonomistlere göre turizm, ülkeye her yıl 8 milyar dolar kazandıran büyüyen bir sektör. Halep'teki bir otel sahibi Avrupalıların otelini en son Mart ayında ziyaret ettiğini söylüyor. Ebu George, "Temmuz'a kadar oteli kapatmış olacağım" diyor. Abu George çalışanlarını işten çıkartmak yerine, mesai saatlerini yüzde 50 azaltmış. Buna, "iyilik" diyor. Esad konuşmasında bir güven krizi yaşandığını söyledi. Bunda büyük bir doğruluk payı var. Bazı ekonomistler Suriye parasının yüzde 17 değer kaybettiğini ve hükümetin önümüzdeki birkaç yıl içinde 55 milyar dolar yabancı yatırım öngörmesine rağmen bu ihtimalin büyük ölçüde suya düştüğünü söylüyor.

Uluslararası Para Fonu (IMF) bu yıl ülkenin büyüme oranıyla ilgili tahminini yüzde 5,5'ten 3,3'e düşürdü. Hatta bazı analistler 2011 yılında ekonominin yüzde 3 daralabileceğini söylüyor. Protestoların başlamasından kısa bir süre sonra, yönetim bazı ekonomik adımlar attı. Yakıt yardımlarının bir kısmını yeniden vermeye başladı ve kamu çalışanlarına son 40 yılın en büyük zammını yaptı. Şam'da k i Ara ş t ı rma ve Dokümantasyon Merkezi'nin başkanı ekonomist Nabil Samman, "Bu devlet kaynakları üzerinde büyük bir yük yarattı. Suriye ekonomisi bu şekilde en fazla 3 veya 4 ay daha geçirebilir. Yönetimin amacı protestoları durdurmak için parayla halkı memnun etmek" diyor.

Amerikalı yetkililer, iş adamları arasında Esad'a verilen desteğin azaldığını söylüyor. Ayrıca Hıristiyanlar ve Esad'ın ailesinin mensup olduğu Aleviler arasındaki gerginliğin arttığını öne sürüyor. Zaion, "Yağmur sadece bir damla ile başlar" diyor. Şam'da yaşayan ve ismini Enver olduğunu söyleyen 28 yaşındaki bir seyahat acentesinde çalışanı, 600 dolarlık maaşının şimdiden dörtte birinin kesintiye uğradığını söylüyor. Tur rezervasyonlarının hepsi teker teker iptal edilmiş. "İşimi kaybedersem, camiye gidip dua ederim. Bunu da yapamazsam protestolara kat ı l ı r ım. Tüm vatandaşlarına iş sağlamak yönetimin sorumluluğu" diyor.

New York Times / Sabah